Cisza może być ogłuszająca, szczególnie gdy twoje dziecko milczy w sytuacjach, w których powinno mówić. Mutyzm wybiórczy to więcej niż zwykła nieśmiałość – to realne zaburzenie, które jest lękiem przed mówieniem w sytuacjach niekomfortowych dla dziecka.
Co jest typowe dla dziecka z mutyzmem wybiórczym?
- Sztywne, nienaturalne ruchy w stresujących sytuacjach
- Unikanie kontaktu wzrokowego
- Trudności z używaniem zwrotów grzecznościowych
- Brak reakcji werbalnej na pytania nauczycieli.
Milczenie dziecka, niestety, może być interpretowane jako przejaw nieposłuszeństwa lub ignorowania. Niektórzy mylnie odbierają zastygłe spojrzenie jako „bezczelne”. W rzeczywistości dziecko po prostu zamiera ze strachu. W mutyzmie wybiórczym obserwuje się różne zachowania w domu – który jest bezpiecznym środowiskiem, oraz poza nim – w szkole lub przedszkolu, na podwórku, w sklepie, z wizytą… Często rodzice podkreślają, że w domu dziecko nie przejawia żadnych trudności z komunikowaniem się, rozmawia, śpiewa, dokazuje, a zupełnie inny obraz swojego dziecka dostrzegają poza bezpiecznym dla dziecka środowiskiem.
Ważne, żeby zrozumieć, że to nie jest zwykła nieśmiałość – dziecko chce mówić i nawiązywać relacje z rówieśnikami. Problem polega na tym, że towarzyszy mu silny lęk, który dosłownie „zamyka mu usta”.
Zalecenia do pracy z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym:
1. Oswajanie z komunikacją – tworzenie bezpiecznego środowiska
- Zapewnij dziecku przewidywalne i spokojne otoczenie.
- Unikaj stawiania dziecka w centrum uwagi, szczególnie na początku terapii.
- Rozpocznij od prostych, niewerbalnych form komunikacji (np. gesty, mimika).
- Powoli wprowadzaj zadania wymagające komunikacji werbalnej, zaczynając od szeptu lub pojedynczych słów.
- Włączaj ulubione tematy lub aktywności dziecka do ćwiczeń komunikacyjnych.
- Twórz sytuacje, w których dziecko naturalnie chce się komunikować.
2. Szanowanie komunikatów niewerbalnych
- Naucz się interpretować gesty, mimikę i postawę ciała dziecka.
- Reaguj pozytywnie na wszelkie próby komunikacji, nawet te niewerbalne.
- Zachęcaj do wyrażania emocji i potrzeb poprzez rysunek lub pismo.
- Daj dziecku czas na odpowiedź, nie wywieraj presji.
- Akceptuj milczenie jako formę komunikacji, nie interpretuj go jako nieposłuszeństwo.
3. Stopniowe włączanie nowych osób
- Rozpocznij terapię w obecności osoby, przy której dziecko czuje się komfortowo.
- Powoli wprowadzaj nowe osoby do otoczenia dziecka, zaczynając od cichej obecności.
- Zacznij od sytuacji, w których dziecko czuje się najbezpieczniej.
- Stopniowo przenoś umiejętności komunikacyjne na nowe sytuacje i miejsca.
- Angażuj rodziców i nauczycieli w proces terapeutyczny.
- Zapewnij spójne podejście we wszystkich środowiskach dziecka.
4. Praktyczne wskazówki
- Naucz dziecko prostych technik oddechowych i relaksacyjnych.
- Wprowadź elementy mindfulness do codziennych aktywności.
- Chwal dziecko za każdą próbę komunikacji, nawet najmniejszą.
- Unikaj negatywnych komentarzy lub wyrażania frustracji.
- Dostosuj tempo i metody pracy do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka.
- Bądź elastyczny w stosowaniu różnych technik terapeutycznych.
Praca z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym wymaga cierpliwości, empatii i profesjonalnego podejścia. pamiętaj o tym, że każde dziecko jest inne i może reagować inaczej na poszczególne metody. Kluczowe jest stworzenie atmosfery akceptacji i bezpieczeństwa, która pozwoli dziecku stopniowo otwierać się na komunikację werbalną.
Karolina Spałek
zdjęcie: www.pixabay.com, Pezibear