Z poprzedniego tekstu wiecie już, że mózg społeczny pełni ważną rolę w nabywaniu języka. Istotnymi dla nabywania mowy są: bruzda skroniowa górna, część oczodołowa kory przedczołowej oraz ciało migdałowate. Bruzda skroniowa górna jest aktywna podczas obserwacji ruchu biologicznego, czyli ruchu wykonywanego przez organizm żyjący. Pozwala uczyć się reguł społecznych, odczytywać wyraz emocjonalny twarzy, obserwować ruchy języka i warg. W jaki sposób działają pozostałe struktury?
Kora przedczołowa
Kora przedczołowa jest najmłodszą ewolucyjnie strukturą mózgu i dojrzewa najpóźniej. Mówi się, że tam zlokalizowany jest pierwiastek ludzki, rozumiany jako zespół cech odróżniających nas od innych organizmów żywych. Z perspektywy języka szczególna jest część oczodołowa kory przedczołowej. Ona umożliwia odczytywanie intencji innych osób, przykładowo stanowczej mamy, która zabrania dziecku wkładania palców do kontaktu, czy płaczącego rodzeństwa, które przewróciło się i skarży się na ból kolana. Część oczodołowa pozwala rozumieć kontekst społeczny. Jest to obszar z pogranicza psychologiczno-logopedycznego, dlatego na potrzeby tego artykułu pochylimy się jedynie nad językiem. Rozumienie kontekstu społecznego umożliwia pojawienie się odpowiednich zachowań językowych. Będąc u lekarza, dziecko nie krzyknie do Pani Doktor „Ej, ty!”, ponieważ wie, że nie jest z kolegami i koleżankami na podwórku. Ma do czynienia z dorosłą osobą, do której powinno się zwracać w inny sposób, niż do rówieśników.
Ciało migdałowate
Ciało migdałowate jest strukturą, która pełni wiele funkcji. Odpowiada między innymi za utrzymywanie kontaktu wzrokowego. W chwili, w której dziecko obserwuje twarz dorosłego, rejestruje ono ruchy warg, policzków, żuchwy i języka oraz dostrzega pracę mięśni twarzy. Dzięki temu mózg dostaje wzorzec ruchów artykulatorów podczas nadawania mowy, jak również tworzą się odpowiednie reprezentacje korowe odpowiedzialne za rozwój mowy. Dodatkowo podczas obserwacji twarzy dorosłego, dziecko dostrzega malujące się na niej różne emocje. Obserwowanie mimiki buduje u dziecka zdolność odczytywania intencji i przyczynia się do nabywania empatii. Te dwie umiejętności – wychwytywanie wzorców oraz odczytywanie intencji – są kluczowe dla rozumienia przekazów językowych. Bez kontaktu wzrokowego ciało migdałowate nie rozwija się. Skutki nie obserwowania twarzy widać także w procesie nadawania języka, ponieważ najpierw musi pojawić się rozumienie, by w konsekwencji pojawiło się mówienie.
Rozwój języka wymaga kontaktu z ludźmi
Bez kontaktu z innymi ludźmi dziecko nie będzie w stanie nabyć odpowiednich wzorców językowych. Bez odpowiedniej stymulacji poszczególnych struktur mózgu społecznego akwizycja języka staje się mocno ograniczona. Im więcej dziecko spędza czasu z rodziną, rówieśnikami i innymi osobami z jego bliskiego otoczenia, tym ma lepsze warunki ma do rozwoju mowy.
Dla Logotorpedy,
Wiktoria Szczudło-Oborska
Przeczytaj również:
Autyzm – cechy o których musisz wiedzieć
Gra na instrumentach i jej wpływ na mowę
Czy to opóźniony rozwój mowy?